İş

Yurt dışına kaçırılan 6 tarihi eser Türkiye’ye iade edildi

Anadolu’daki antik kentlerden yağmalanarak ABD’ye kaçırılan Lucius Verus heykeli, Attis heykelciği, Apollon heykelciği, Kusura tipi idol, düver pişmiş toprak levhası ve 4 kesimli sütunlu lahit yine Türkiye’ye kazandırıldı.

İade işlemleri için Manhattan Bölge Savcılığı, Amerikan İç Güvenlik ve İstihbarat Birimi (HSI), Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Antalya ve Burdur müze müdürlükleri, New York Kültür ve Tanıtma Müşavirliği ve Tanıtma Genel Müdürlüğü ortak çalıştı.

Antalya Müzesi’nde, Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, ABD Ankara Büyükelçisi Jeffry Flake ve ABD’nin Manhattan Bölge Savcı Yardımcısı Albay Matthew Bogdanus’un katıldığı merasimle yapıtların teslim mukavelesi imzalandı.

‘Yarım asırdır onların peşini bırakmadık’

Bakan Ersoy, yaptığı konuşmada, yıllar evvel bulunduğu topraklardan ayrılan yapıtların, değerli emekler ve hukukun üstünlüğü unsuru çerçevesinde yine ilişkin olduğu yere iade edilmesi hasebiyle bir ortaya geldiklerini söyledi.

İadesi sağlanan yapıtların her birisinin seyrinin farklı olduğunu belirten Ersoy, ilişkin oldukları topraklardan koparılan yapıtların peşini yarım asırdır bırakmadıklarını vurguladı.

Ersoy, 1967’de ABD’de açılan stantta yer alan bir küme bronz heykelin Türkiye kökenli olduğunun değerlendirildiğini fakat nereye ilişkin olduğunun bilinmediğini hatırlatarak, şöyle devam etti:

“Heykel kaidelerinin üstündeki yazıtları eşleştiriyor”

“Bu yapıtların nereye ilişkin olduğunu ispatlamak için büyük bir çabaya giren Jale İnan Hoca, 1970’li yıllarda Burdur’da yer alan öteki bir bronz heykel buluntusundan haberdar oluyor. Kelam konusu heykeli, ABD’de gördüğü örneklerle karşılaştırdığı vakit, kökenlerinin Burdur vilayetimizin sonları içinde yer alan Bubon Antik Kenti olduğunu anlıyor. Bunun üzerine alanda kazılara başlıyor ve stantta yer alan heykeller ile alanda bulduğu heykel esaslarının üstündeki yazıtları eşleştiriyor. Bu çalışması dünya çapında kabul görüyor. Ancak bütün bu gayretler, yapıtların ülkemize iadesi için kâfi olmuyor.”

‘Gerekli uluslararası iş birliği yoktu’

Yasa dışı olarak yerlerinden edilmiş kültür varlıklarının tespiti için kıymetli çalışmalara imza atmış bir araştırmacı olan gazeteci muharrir Özgen Acar’ın ise Jale Hoca’nın bilimsel çalışmalarına kriminolojik denebilecek kanıtlarla katıldığını aktaran Ersoy, lakin bu net bilgilerin Türkiye’nin sonuç almasına yetmediğini kaydetti.

Ersoy, bu durumun o dönemde gerekli uluslararası iş birliğine ulaşamamaktan kaynaklandığına işaret etti.

‘Sanatsal özellikleri açısından son derece etkileyici bir eser’

Bakan Ersoy, milattan sonra 1. ve 2. yüzyıllara ait olan ve İmparator Lucius Verus’un tasvir edildiği heykelin sanatsal özellikleri açısından son derece etkileyici bir eser olduğunu vurguladı.

Bubon evraklarının yıllar içindeki olumsuz dönüşlere karşın tekrar açılmasına karar verdikleri bir periyotta, Manhattan Bölge Savcılığı’nın Amerikan İç Güvenlik ve İstihbarat Ünitesinin işbirliğiyle bir soruşturma yaptığını öğrendiklerini ve bir yılı aşkın müddetle tüm güçlerini bu bahse ağırlaştırdıklarını bildiren Ersoy, kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Çok tiziz bir çalışma yürüttük”

“Parçalara ayrılmış lahit de artık ait olduğu topraklarda”

Ersoy, Perge kökenli bir sütunlu lahdin de Almanya’daki Kassel Müzesi’nde olduğunu öğrenen Bakanlığın, 1970’li yıllarda teşebbüslerde bulunduğunu lakin çalışmaların sonuç vermediğini tabir etti.

Eserin bilimsel olarak Perge’ye ait olduğunu ispat etmenin yetmediğini, kaçak olarak götürüldüğünün de ispatının beklendiğini belirten Ersoy, “Biz de yeniden işe koyulduk. Lahdin iadesi konusunda, dosyamıza temel oluşturması için Kaçakçılıkla Mücadele Dairemiz ve Antalya Müzesi Müdürlüğümüz, ortak bir çalışma yürüttü. Hem yaş hem ikamet ettiği yer itibarıyla konu hakkında bilgisi olabilecek kişilere başvurduk. Bilimsel olaraksa Prof. Dr. Ramazan Özgan’dan raporlar aldık. Bu gayretler, Manhattan takımının bulgularıyla da örtüşünce, işbirliği sürecimizde kıymetli bir kademeyi geçmiş olduk. Muhtemelen daha kolay taşınabilmesi için modüllere ayrılmış bu lahit de artık ilişkin olduğu topraklarda. Lahdin onarımı için gerekli çalışmalara süratle başlayacağız.” diye konuştu.

“Çok mutluyum”

Yeniden Türkiye’ye kazandırılan eserlerinin Balıkesir, Afyonkarahisar ve Burdur kökenli olduğunu kaydeden Ersoy, bilgi ve belgelerin ABD’ye iletilmesi sonrasında tamamlanan soruşturmalar kapsamında eserlerin ait olduğu topraklara iade edildiğini söyledi.

Ersoy, “Hem yarım asırlık bir sürecin en azından bir kısmının tamamlanmasına şahit ve dayanak olmaktan hem de bu varlıkların ülkemizin kültürel mirasına katkısını görmekten dolayı çok memnunum. Bu süreci titizlikle koordine eden Albay Matthew Bogdanos, HSI Özel Casusu Robert Mancene, Savcılık uzmanları Apsara Iyer ve Daniel Healey’e teşekkür ederim.” ifadelerini kullandı.

“Bu iş burada bitmeyecek”

ABD’nin Ankara Büyükelçisi Jeffry Flake, ülkesi ile Türkiye ortasında kültür mirasını müdafaa muahedesini imzaladıklarını belirterek, “Kaçakçıların ülkeden çıkardığı eserleri geri getirmeyi bir imzayla taçlandırdık. Bu iş burada bitmeyecek.” dedi.

Büyükelçi Flake, Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy ile, Türkiye’deki antik kentlerden yağmalanarak ABD’ye kaçırılan Lucius Verus heykeli, Attis heykelciği, Apollon heykelciği, Kusura tipi idol, düver pişmiş toprak levhası ve 4 modüllü sütunlu lahdin Antalya Müzesinde düzenlenen iade merasimine katıldı.

Türkiye’nin çok etkileyici bir kültür mirasının olduğunu belirten Flake, gösterilen çabaların sonucunda eserlerin yurduna dönmesinden dolayı mutlu olduğunu söyledi.

“Umarım daha fazla örneklerde bir arada olacağız”

Türkiye’ye çok büyük boyutta eserler getirdiklerini ve bu mevzuda Manhattan Savcılığının dayanılmaz bir çalışması olduğunu lisana getiren Flake, şöyle devam etti:

“Bu ülkenin yurttaşları ve ABD’liler, burada yapılanları kutlamalı. Aslında kültür varlıklarından bahsederken, buradaki insanlara ilişkin olanlardan bahsediyoruz. ABD ve Türkiye, kültür mirasını müdafaa mutabakatını imzaladı. Kaçakçıların ülkeden çıkardığı yapıtları geri getirmeyi bir imzayla taçlandırdık. Bu iş burada bitmeyecek. Kaçakçılar yağmaya devam edecekler, bizler de peşinde olacağız. Kültür mirası daha evvel buradan götürülmüştü. Vizyonlarımız doğrultusunda geri döndürdük. İşbirliğinden son derece mutlunun. Umarım daha fazla örneklerde bir ortada olacağız.”

“Eşsiz yapıtları nereye aitse oraya döndürmek zorundayız”

ABD’nin Manhattan Bölge Savcı Yardımcısı Albay Matthew Bogdanus ise çalınmış ve yağmalanmış kültür varlıklarının iadesinin, ABD ve Türkiye’nin yan yanaya çalışmasının ürünü olduğunu anlattı.

Bogdanus, “Yapılabileceğin en uygununu gösterdik, yaptık. Dostlukla, dürüstle bir işin nasıl yapılabileceğini gösterdik.” ifadelerini kullandı.

New York’taki Kültür Varlıklarını Koruma Ajansı ile 35 ülkeden yağmalanmış kültür varlıklarının peşinde olduklarını vurgulayan Bogdanus, bugün 6 önemli hazinenin, ait olduğu ülkeye döndüğünü kaydetti.

Sonraki kuşaklara aktarılacak

Bunun gururunu yaşadıklarını belirten Bogdanus, “Bu, Türkiye’de, Yunanistan’da olabilir. Hepsinin kültür varlıkları, biz buradayken tahminen ülkelerinden götürülüyor. Bu işe baş koymaya devam edeceğiz. Kaçakçıların peşinde olacağız. Masaya yumruğumuzu vuracağız. Bu yağmayı durdurmak durumundayız. Eşsiz ve değerli yapıtları nereye aitse oraya döndürmek zorundayız. Bu harika eserler, ilişkin oldukları ülkelerden koparılamaz. Birlikte olduğumuzu gösteriyoruz. Yarın ve çocuklarımız için kelam veriyoruz. Bu yapıtlarla yaşayacağız, bunlar, sonraki jenerasyonlara aktarılacak.” şeklinde konuştu.

Müzeyi gezdi

Bakan Ersoy, Büyükelçi Flake, Bogdanus ve protokol üyeleri, teslim sözleşmesinin imzalanmasının ardından Antalya Müzesini gezdi.

Yabancı konuklara daha önce ABD’den Türkiye’ye iade edilen “Yorgun Herakles”in de ortalarında bulunduğu tarihi eserler hakkında bilgi verildi.

İade edilen eserler

Antalya’daki Perge Antik Kenti kökenli Roma dönemi sütunlu lahit parçaları, milattan sonra 140-150 yıllarına tarihlendiriliyor.

Lahit parçaları, üzerinde betimlenen sahnelerde Herakles, Thesus, ve Akhilleus gibi kahramanların bir arada gösterilmesi nedeniyle ünik olarak değerlendiriliyor.

Burdur’un Bubon Antik Kenti’nden ülke dışına çıkarıldığı saptanan Roma İmparatoru Lucius Verus’un insan boyutundaki bronz heykelinin, antik kentteki Sebasteion yapısında gerçekleştirilen kaçak hafriyatlarda ele geçirildiği ve yasa dışı yollardan yurt dışına çıkarıldığı biliniyor.

Erken Tunç Çağı’na tarihlendirilen mermer “kusura tipi idol”, Batı Anadolu’da milattan evvel 3 binde yaygın olarak görülen şematize edilmiş bayan figürlerinden.

Milattan evvel 3. yüzyıl Helenistik periyoda ilişkin, oturur formda tasvir edilmiş Attis heykelciğinin, Anadolu kökenli olduğu stil-kritik incelemelerle saptandı.

Frig ve Yunan mitolojisine nazaran Attis, ana tanrıça Kybele’nin sevgilisi veya eşi ya da oğlu olarak görülüyor, bazı kaynaklarda ise rahip olarak görülüyor.

Roma dönemine ait Apollon heykelciği, milattan sonra 1-2. yüzyıla tarihlendiriliyor.

Isparta’nın Pisidia Antiokheia Antik Kenti’ne ilişkin düver pişmiş toprak levha ise Frig devrine ilişkin.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu